'Vrouwelijke waarden als maatschappelijk medicijn'

DE tragische gebeurtenissen van vorig jaar samen met de gegevens over zelfdoding (bij volwassenen de belangrijkste doodsoorzaak!) en de toenemende agressie in het verkeer zetten ons aan het denken over waarden en geluk.
Naar mijn mening komt veel kwaad voort uit het feit dat deze samenleving in te sterke mate op ,,mannelijk'' denken en dito waardegevoel gebaseerd is - prestatie, prestige, hiërarchie, koele efficiëntie, machtsdenken - en te weinig aandacht schenkt aan vrouwelijke waarden.
Uit de wetenschappelijke arbeid van seksuologen blijkt dat de gemiddelde man agressiever en impulsiever is dan de vrouw. Voor mannelijke wezens is het van nature moeilijker om bevrediging, van welke aard ook, uit te stellen. Onder invloed van het ,,gedrevenheidshormoon'', testosteron, zal de mannelijke mens sneller nemen wat hij niet krijgt. Geweld is dan niet veraf.
Intussen zijn het mensen van beide geslachten die in toenemende mate aan zelfdoding doen. Naar oorzaken zoeken is geen gemakkelijke opgave. De snelle veranderingen in de samenleving van de laatste honderden jaren kenmerken zich door een explosieve demografische en technologische groei en een toenemende arbeidsdruk. Natuurvolkeren hadden en hebben een veel rustiger levensritme.
Dat maakt dat er wrijving ontstaat tussen de natuur van de mens, die onder meer gericht is op frequent sociaal contact in de intieme en natuurlijke zin, en zijn hedendaagse leefomgeving die hem niet meer de sensaties van ruimte, stilte, tijdloosheid en fysieke inspanning kan bieden, eigen aan de oerlandschappen.
Die spanning is volgens eco-psychologen de oorzaak van de wereldwijde malaise onder stadsbewoners. Ondanks het bezit van een goede job, een familiaal leven, een eigen huis, ervaren zij het leven als zinloos. Niet iedereen grijpt naar drank of drugs, maar velen worden geplaagd door angst, depressies, apathie en dat draait hoe langer hoe meer uit op geweld en zelfdoding.
De remedie tegen deze dubbele aggressieproblematiek - geweld naar anderen en naar zichzelf - zou volgens twee hefbomen kunnen verlopen. Vooreerst lijkt het evident dat ,,mens'' een werkwoord mag zijn, net als ,,liefde''. Handenarbeid en intellectuele arbeid behoren tot het dagelijks woordgebruik. Nochtans lijkt ,,gevoelsarbeid'' een even onvervangbare sleutel om meer mens te worden of het te blijven.
Het gaat om het beluisteren en plaatsen van eigen verlangens, reacties, herinneringen en ervaringen. Om het doorleven van gevoelens als lust en vreugde of angst en pijn. met de bedoeling uit de positieve emoties kracht te putten en van de gevolgen van de negatieve bevrijd te worden. Vragen als ,,waarom was ik daarnet zo agressief?'' kunnen verhelderend werken als zij eerlijk en onbevooroordeeld gesteld worden.

OP de tweede plaats is er behoefte aan een nieuwe belangstelling voor waarden uit de ,,vrouwelijke'' kant van de mens. Mits enig ,,werken aan zichzelf'' kunnen mannen deze vrouwelijke talenten evenzeer ontwikkelen. Al gaat het conceptueel om aspecten die aan het vrouwelijk genie toebehoren.
Talenten en gerichtheden die, in termen van recent onderzoek, vaak te maken hebben met het gelijktijdig functioneren van linker- en rechterhersenhelft en die in de loop van miljoenen jaren ontwikkeld zijn. Talenten als het empathische (invoelend vermogen), het geweldloze, het mens-gerichte, het kind-gerichte, het zorgzame.
Het voorbeeld van de Hopi-stammen, waar de kinderen in een nauwe band met de moeder worden opgevoed, en als gevolg daarvan vreedzaam ingesteld zijn, maakt nogmaals duidelijk dat het vraagstuk van het geweld verbonden is met een gebrek aan vrouwelijk genie.
Oorlogen zijn een exponent van losgeslagen (mannelijke) agressie.
Fundamenteel wil elke mens twee dingen in het leven: meetellen en geliefd worden. Macht en genegenheid. Ik ben geneigd te denken dat onze kapitalistische, industriële cultuur de kunst van een leven vanuit de pool van de (moeder)liefde uit het oog verloren is, daardoor de innerlijke vrede verloor, en de weg is opgegaan van de rationaliteit, van de drang iets te betekenen door de macht van het woord. Met verwaarlozing van de wereld van de moeder, van de menselijke warmte in al haar schakeringen. Van borstvoeding en een knuffelcultuur voor de allerkleinsten tot solidariteit met de problemen van de buren.
Zoals een onderzoeker van het Max Planckinstituut op de conferentie The Mind - Brain Problem aan de KU-Leuven benadrukte: vergeten we niet dat de affectieve omkadering van het kind de eerste dagen, weken en maanden, met voortdurend huidcontact, borstvoeding, liefdevolle aanwezigheid en aandacht, bepalend is voor de vraag of het brein van die persoon goed zal functioneren, een leven lang.
Zo krijgt een kind een basisvertrouwen mee in het leven. Is het niet bedroevend dat vele inheemse culturen in Afrika of zoals die van de Inuit aan deze vereiste beter voldoen dan de ouders in het rijke Westen?
Wereldwijd ligt het moment waarop baby's gespeend worden op 4,2 jaar. Bij de ,,achtergebleven volkeren'' huilen de kleintjes bijna nooit en men kent er geen wiegendood. In die zin is het een enorme culturele verarming, dat volkeren wereldwijd naar een hamburgercultuur evolueren, ook al brengt die materiële rijkdom.
Concrete veranderingen suggereren is moeilijk. Ieder kan de mogelijkheden daartoe best ontdekken en uitvoeren in zijn eigen situatie. Zoals de zuster van Loubna Benaïssa het stelde: ,,Als wij ons maar de idee eigen maken dat kinderen kleine prinsjes en prinsessen zijn, zullen er zich duizenden wegen aandienen van verandering''.
Evident lijken het ontwikkelen van een cultuur van actief luisteren naar gevoelens en ideeën van vrouwen en moeders, van het kind ook. En het ontwikkelen van de empathische talenten in onszelf door middel van gevoelsarbeid en introspectie.

DIE gevoelsarbeid verloopt voor mannen vlotter als er vrouwen aanwezig zijn. Zoals iemand met jarenlange ervaring op regeringsniveau het uitdrukt: ,,De aanwezigheid van een vrouw rond de tafel maakt mannen hoffelijker en scherpt hun aandacht voor de meer kwalitatieve aspecten van het menselijk bestaan''.
Ook het herstellen van de band met de natuur (landschap, planten en dieren) en het aldus bekomen van een wereldbeeld dat onze ,,natuurlijke'' kant integreert in de dagelijkse chaos van het consumentisme, kan heilzaam zijn bij het voorkomen van destructieve agressieve reflexen.
De geschetste vormen van zelfcultuur, aandacht voor de band tussen natuur en mens en voor de verschillen tussen mannelijk en vrouwelijk gedrag, lijken mij van groot potentieel belang voor het ,,vreugdevol overleven'' van het Westerse individu in zijn samenleving.
Stefaan HUBLOU

(De auteur is licentiaat in de Geschiedenis.)